Araç Pili Kontaklarındaki Yeşil Paslanmayı Temizleme

Kısa cevap: Akü kutup başlarındaki o yeşil-mavi kabuk, asit buharı ile metalin tepkimesinden doğan korozyondur ve elektrik akışını boğar. Motoru durdurup kontağı kapatın, önce eksi (−) kabloyu, sonra artı (+) kabloyu sökün. Bir bardak ılık suya bir tatlı kaşığı karbonat karıştırıp eski bir diş fırçasıyla kutup başlarını ve pens içlerini ovun, köpürme bitince temiz suyla durulayıp bezle kurulayın. Kabloları artı, sonra eksi sırasıyla takıp üzerine ince bir tabaka vazelin veya kutup başı gresi sürün. Toplam iş 15-20 dakika sürüyor ve çoğu "araba zor çalışıyor" şikâyeti burada bitiyor.

Bu yeşil şey de neyin nesi?

İlk defa kaputu açıp bunu gördüğümde küflenmiş sandım, itiraf ediyorum. Aslında olan şu: akünün içindeki elektrolit çok küçük miktarlarda hidrojen ve asit buharı salıyor. Bu buhar kurşun kutup başı, bakır kablo ucu ve etrafındaki metallerle buluştuğunda tuz kristalleri oluşuyor. Rengi ipucu veriyor:

• Yeşil / mavimsi turkuaz: genelde bakır sülfat, yani kablo pensinin bakırı etkilenmiş.
• Beyaz, pudra gibi kabarık: kurşun sülfat ya da çinko tuzu; daha çok artı kutupta görülür.
• Siyah, yağlı kir: korozyon değil, motor bölmesi tozu; yine de temizlenmeli.

Bu tabaka yalıtkandır. Yani akü sapasağlam olsa bile marş anında gereken yüzlerce amper geçemez. Benim eski arabamda sabah "gır gır" diye zorlanan marş, sadece pil kontağı temizliği sonrası ilk turda çalışmaya başladı. Akü değiştirmeye gitmeden önce mutlaka buraya bakılmasını söylüyorum.

Hazırlık: ne gerekiyor, neye dikkat

Pahalı alet yok. Benim çantamda şunlar duruyor:

• Karbonat (yemek sodası) ve ılık su
• Eski diş fırçası veya kıllı tel fırça, ince zımpara ya da kutup başı fırçası
• 10'luk ve 13'lük anahtar (araçlara göre değişir)
• Nitril eldiven ve gözlük
• Kuru bez, kâğıt havlu
• Vazelin veya kutup başı koruyucu gres/sprey

Güvenlik tarafı ciddiye alınmalı: akünün etrafında hidrojen olabilir, yani sigara, çakmak, kıvılcım kesinlikle olmaz. Yüzük ve metal kol saatini çıkarın; anahtar iki kutba birden temas ederse ciddi kıvılcım çıkar. Gözünüze asit sıçrarsa bol suyla en az on beş dakika yıkayıp doktora gidin. Ellerinizde çatlak varsa eldiven şart.

Adım adım temizlik

1. Kontağı kapatın, anahtarı çıkarın. Motor sıcaksa biraz soğumasını bekleyin.
2. Eksi kabloyu ilk sökün. Genelde siyah, üzerinde "−" işareti var. Somunu gevşetip pensi hafif çevirerek yukarı çekin. Kabloyu kutup başına geri değmeyecek şekilde yana yatırın.
3. Artı kabloyu sökün. Kırmızı, üstünde plastik kapak olabilir.
4. Karbonat çözeltisini hazırlayın. Bir bardak ılık suya bir tatlı kaşığı karbonat. Fırçayı batırıp kutup başlarına ve pens içlerine sürün. Köpürüp cızırdaması normal; asidi nötralize ediyor.
5. Ovun. Yeşil kabuk yumuşadıkça dökülür. Kalan sert kısımları ince zımpara veya kutup başı fırçasıyla parlak metal görünene kadar temizleyin. Amaç metalin ışıldaması.
6. Akünün üst yüzeyini de silin. Orada biriken nemli kir, kutuplar arasında minik bir kaçak akım yolu oluşturur ve akü kendi kendine boşalır.
7. Durulayın, iyice kurulayın. Az miktarda temiz su yeterli; suyu akünün havalandırma deliklerinden içeri kaçırmayın. Sonra kuru bezle nem bırakmayacak şekilde silin.
8. Takarken sıra tersine: önce artı, sonra eksi. Pensi elle sallanmayacak kadar sıkın; aşırı zorlayıp kurşun kutup başını çatlatmayın.
9. Koruma sürün. Bağlantı yapıldıktan sonra üstüne ince vazelin/gres tabakası. Temas yüzeyinin arasına kalın kalın sürmek yerine dış yüzeyi kaplamak daha doğru.

Tekrar oluşmasını nasıl engelliyorum?

Temizlik güzel ama üç ay sonra aynı manzara ile karşılaşmak sinir bozucu. Benim işe yarayan alışkanlıklarım:

• Koruyucu kullan. Vazelin, kutup başı spreyi veya keçe pullar asit buharının metale ulaşmasını yavaşlatır.
• Kabloları düzgün sık. Gevşek pens ısınır, ısınma korozyonu hızlandırır.
• Akü kelepçesini kontrol et. Yerinde oynayan akü, titreşimle kutup başını yorar ve gövdesini çatlatabilir.
• Aşırı şarjdan şüphelen. Sürekli, hızlı tekrarlayan korozyon genelde şarj sisteminin aküyü fazla zorladığını gösterir. Motor çalışırken kutuplarda ölçülen değer 14,7 voltun belirgin üstündeyse alternatör/regülatör kontrol edilmeli.
• Sadece artı kutupta oluyorsa genelde aşırı şarj, sadece eksi kutupta oluyorsa yetersiz şarj işaretidir. Kısa mesafe kullanımı da eksi taraftaki beyazlanmayı tetikliyor.
• Rutine bağla. Motor yağını değiştirirken ya da lastik havalarını kontrol ederken kaputun altına bir bakış atmak yeterli. Yıllık bakım takviminde kendime "akü kutupları" satırı eklemiştim, en çok işe yarayan not oldu.

Ne zaman temizlik yetmez?